به گزارش ایران فوری؛ ایران سه پرونده مشترک میراث فرهنگی ناملموس را برای بررسی در بیست‌ویکمین نشست کمیته بین‌دولتی پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس یونسکو ارائه کرده است. این نشست از ۹ تا ۱۴ آذرماه ۱۴۰۵ در شهر شیامن چین برگزار می‌شود.
علیرضا ایزدی، رئیس مرکز ثبت و حریم آثار تاریخی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، با اعلام این خبر به ایلنا گفت این سه پرونده با مشارکت کشورهای منطقه تهیه شده‌اند و هرکدام بخشی از سنت‌ها و شیوه زندگی جوامع را بازتاب می‌دهند.
تیرگان و وارداوار؛ آیین مشترک پاسداشت آب
نخستین پرونده به سنت پاسداشت آب و باران با عنوان «تیرگان/وارداوار» اختصاص دارد که ایران و ارمنستان آن را به‌صورت مشترک تهیه کرده‌اند.
تیرگان در فرهنگ ایرانی با آب، باران، شادی و نیایش پیوند دارد و وارداوار نیز از جشن‌های شناخته‌شده ارمنستان است که آب در برگزاری آن جایگاه ویژه‌ای دارد.
ایزدی با اشاره به همکاری دو کشور گفت این پرونده آب را نه‌فقط به‌عنوان یک عنصر طبیعی، بلکه به‌عنوان بخشی از باورها، آیین‌ها و حافظه فرهنگی جوامع معرفی می‌کند؛ عنصری که در سرزمین‌های خشک و نیمه‌خشک منطقه با زندگی و معیشت مردم پیوند داشته است.
نمدمالی؛ هنر مشترک هشت کشور
دومین پرونده به مهارت سنتی نمدمالی اختصاص دارد. ایران این پرونده را با مشارکت جمهوری آذربایجان، قزاقستان، قرقیزستان، مغولستان، تاجیکستان، ترکیه و ازبکستان به یونسکو ارائه کرده است.
نمد از فشرده‌کردن الیاف پشم و بدون استفاده از روش بافت تولید می‌شود. این محصول در جوامع سنتی برای ساخت زیرانداز، پوشش چادرهای عشایری، لباس، سجاده و وسایل دیگر کاربرد داشته است.
تولید نمد در بسیاری از این جوامع فعالیتی جمعی بوده و زنان، مردان و اعضای خانواده در مراحل مختلف آن مشارکت داشته‌اند. به گفته ایزدی، پرونده مشترک نمدمالی با هدف معرفی این مهارت در گستره جغرافیایی منطقه تهیه شده است.
گهواره و لالایی؛ میراث مادران
سومین پرونده به سنت گهواره و لالایی‌خوانی اختصاص دارد که ایران آن را با مشارکت تاجیکستان و ترکمنستان ارائه کرده است.
این میراث تنها به خواندن لالایی محدود نمی‌شود، بلکه ساخت و تزئین گهواره، شیوه‌های سنتی نگهداری و قنداق‌کردن نوزاد، روش‌های آرام‌کردن کودکان و انتقال آوازها و روایت‌های مادرانه را نیز دربرمی‌گیرد.
ایزدی گفت گهواره و لالایی بخشی از فرهنگ شفاهی و حافظه جمعی جوامع هستند و این سنت‌ها از نسلی به نسل دیگر منتقل شده‌اند. در مستندات مربوط به این پرونده، مادران قشقایی و کرد ایرانی در حال جنباندن گهواره و خواندن لالایی به تصویر کشیده شده‌اند.
چرا ایران پرونده مشترک ارائه می‌کند؟
تعداد پرونده‌هایی که هر سال در کمیته بین‌دولتی یونسکو بررسی می‌شوند، محدود است. براساس تصمیم این کمیته، برای چرخه ثبت جهانی میراث ناملموس در سال‌های ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷، سقف بررسی ۶۰ پرونده در هر چرخه تعیین شده است.
به گفته ایزدی، در این سازوکار کشورهایی که در دوره پیشین پرونده‌ای از آن‌ها بررسی نشده، کشورهایی که هنوز میراث ناملموسی در فهرست جهانی ندارند و کشورهایی با آثار ثبت‌شده کمتر، در اولویت قرار می‌گیرند. پرونده‌های چندملیتی نیز از اولویت‌های این روند هستند.
ایران سال گذشته پرونده آیینه‌کاری را به یونسکو ارائه کرد که در سال ۲۰۲۵ به ثبت جهانی رسید. همچنین دانش سنتی تولید گلاب و سنت‌های اجتماعی و فرهنگی مرتبط با آن برای بررسی در چرخه ثبت جهانی سال ۲۰۲۷ معرفی شده است.
رئیس مرکز ثبت و حریم آثار تاریخی وزارت میراث فرهنگی گفت سه پرونده امسال ایران دو سال پیش به کمیته بین‌دولتی میراث ناملموس یونسکو ارسال شده‌اند و در نشست آذرماه شیامن برای ثبت جهانی به رأی گذاشته می‌شوند.
به گفته او، ثبت این میراث در صورت تأیید کمیته می‌تواند به شناخته‌شدن بیشتر این سنت‌ها و تقویت همکاری کشورهای مشارکت‌کننده برای پاسداری از آن‌ها کمک کند.
